İşe İade Davası, Dava Şartları ve Hukuki Sonuçları Rehberi

4857 Sayılı İş Kanunu m. 18, 19, 20 ve 21 Çerçevesinde İş Güvencesi Hükümlerinin Analizi

İşçinin çalışmakta olduğu işyerinden sebepsiz olarak veya geçerli bir sebebe dayanılmadan iş akdinin feshedilmesini önlemek amacıyla işe iade müessesesi mevcuttur. İşe iade müessesesi, 4857 sayılı İş Kanunu’nun 20. maddesinde düzenlenmiştir. Kanun maddesine göre; iş sözleşmesi feshedilen işçi, fesih bildiriminde sebep gösterilmediği veya gösterilen sebebin geçerli bir sebep olmadığı iddiası ile fesih bildiriminin tebliğ tarihinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurmak zorundadır.

Hemen belirtelim ki, Basın İş Kanununa tabi çalışan gazeteciler de iş güvencesinden faydalanabilirler. Ancak Deniz İş Kanununa tabi çalışanlar ile İş Kanunu kapsamı dışında kalıp Türk Borçlar Kanununa tabi olan çalışanlar işe iade davası açamamaktadır.

İşe İade Davası İçin Gerekli Koşullar Nelerdir?

• 1. İş Sözleşmesinin İş Kanununa veya Basın İş Kanununa Tabi Olması:
  Belirsiz süreli iş sözleşmelerinin ancak geçerli nedenle feshedilebilmesini öngören (işçiyi feshe karşı koruyan) hükümlere İş Kanununda yer verilmiş olması, bu kanunların kapsamı dışında kalan işçilerin iş güvencesinden faydalanamamasına neden olmaktadır.
• 2. İş Sözleşmesinin Belirsiz Süreli (Süresiz) Olması:
  İş sözleşmesi belirli veya belirsiz süreli yapılabilir. Belirli süreli iş sözleşmelerinin en önemli özelliği, kural olarak süre dolmadan fesih bildirimi ile sona erdirilememeleridir. Süre dolduğunda sözleşme kendiliğinden biteceğinden, işçi kendisini buna göre ayarlama imkânına sahiptir. Bu nedenle İş Kanunu m. 18 uyarınca işe iade davasından yalnızca belirsiz süreli sözleşmeyle çalışanlar faydalanabilir. Belirli süreli sözleşmeyle çalışanlar iş güvencesi hükümlerinden yararlanamazlar.
  
  Mevsimlik İşçiler: Mevsimlik işçiler de belirsiz süreli iş sözleşmesi ile çalışıyorlarsa bu davadan yararlanabilirler. İş akitleri mevsim sonunda değil; iş akdi askıda iken işveren tarafından yeniden çağrılmadıkları / işe başlatılmadıkları bir sonraki mevsim başında feshedilmiş sayılır. Dava açma süresi de yeni mevsimde işe başlatılmadıkları günden itibaren başlar.
• 3. İş Sözleşmesinin İşveren Tarafından Feshedilmesi:
  İşçinin işe iade davası açabilmesi için iş sözleşmesinin işveren tarafından feshedilmiş olması gerekir. İş sözleşmesinin diğer sona erme hâllerinde (örneğin istifa veya ikale) işçi koruma hükümlerinden faydalanamaz.
• 4. İşçinin En Az Altı Aylık Kıdeminin Bulunması:
  İş K. m. 18/I uyarınca, en az 6 aylık kıdemi olan işçi işe iade davası açabilir. 6 aylık kıdemini doldurmamış işçilerin iş sözleşmeleri geçerli sebep gösterilmeksizin feshedilebilmektedir. Altı aylık kıdem hesabında İş Kanununun 66. maddesindeki süreler dikkate alınır ve aynı işverenin bir veya değişik işyerlerinde geçen süreleri birleştirilerek hesaplanır.
• 5. İşyerinde Otuz veya Daha Fazla İşçi Çalışması:
  İş güvencesi hükümleri 30 veya daha fazla işçi çalıştıran işyerlerinde uygulanır. İş K. m. 18 uyarınca, bir işverenin aynı işkolunda birden fazla işyeri varsa, toplam işçi sayısı dikkate alınır. 30 işçi sayısının belirlenmesinde belirli/belirsiz süreli, tam/kısmi süreli, mevsimlik veya çağrı üzerine çalışan tüm işçiler hesaba katılır.
• 6. İşveren Vekili Statüsünde Olmamak:
  İşletmenin bütününü sevk ve idare eden işveren vekilleri ve yardımcıları ile işyerinin bütününü sevk ve idare eden, aynı zamanda işçiyi işe alma ve işten çıkarma yetkisi bulunan işveren vekilleri bu davadan yararlanamazlar.

İşe İade Davası Açma Süresi

İş K. m. 20/1 uyarınca; iş sözleşmesi feshedilen işçi, feshin geçersiz olduğunu ileri sürerek fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde zorunlu arabuluculuk başvurusunda bulunmalıdır. Süre hak düşürücü olup hakim tarafından resen dikkate alınır. İşverenin ihbar önelli fesih bildirimi yapması durumunda, dava açma süresi bildirimin yapıldığı tarihte başlar.

Fesih Bildiriminin Şekli, İçeriği ve Savunma Alınması

Fesih bildiriminin yazılı yapılması ve fesih sebebinin açık ve kesin olarak belirtilmesi zorunludur. İş K. m. 19 uyarınca; işçinin savunması alınmadan, belirsiz süreli iş sözleşmesi işçinin davranışı veya verimliliği nedeniyle sona erdirilemez. İspat kolaylığı açısından savunmanın yazılı istenmesi ve işçiye makul bir süre tanınması gerekir. İşçi savunma vermekten kaçınırsa durum tutanakla tespit edilmelidir.

İşe İade Dava Dilekçesi ve Davanın Sonuçları

İşçinin dava dilekçesindeki temel talebi; feshin geçersizliğine ve işe iadesine karar verilmesi ile en fazla 4 aya kadar boşta geçen süre ücreti ve diğer haklarının ödenmesidir. Ayrıca işverenin işçiyi süresi içinde işe başlatmaması ihtimali için 4 ila 8 ay arasındaki iş güvencesi tazminatına hükmedilmesi talep edilir (Sendikal fesihlerde tazminat en az 1 yıllık ücret tutarındadır).